SCOPE 3 EMISSIONS: ÁP LỰC VÔ HÌNH LÊN CÁC NHÀ MÁY TẠI VIỆT NAM VÀ LỜI GIẢI TỪ KHÔNG GIAN SẢN XUẤT XANH

Trong bối cảnh các quy định về phát triển bền vững toàn cầu đang chuyển dịch từ tự nguyện sang bắt buộc, Scope 3 (Phát thải gián tiếp trong chuỗi giá trị) đã trở thành “bộ lọc” năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

• Scope 1 (Phát thải trực tiếp): Là lượng carbon sinh ra ngay tại nhà máy từ hoạt động đốt nhiên liệu (lò hơi, máy phát điện) hoặc từ phương tiện vận tải nội bộ của doanh nghiệp.
• Scope 2 (Phát thải gián tiếp từ năng lượng): Là lượng carbon gián tiếp hình thành từ việc nhà máy tiêu thụ nguồn năng lượng mua ngoài, phổ biến nhất là điện lưới quốc gia hoặc hơi nước.
• Scope 3 (Phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị): Đây là phần phát thải thuộc chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Bao gồm cả thượng nguồn - Upstream (khai thác nguyên liệu, logistics đầu vào, rác thải phát sinh) và hạ nguồn - Downstream (vận chuyển thành phẩm, quá trình tiêu dùng và xử lý sản phẩm sau khi hết vòng đời).

• Yêu cầu về hệ thống: Scope 3 là yêu cầu khắt khe đối với nơi sản xuất và toàn bộ chuỗi cung ứng của công ty báo cáo,.
• Mối liên kết: Phát thải Scope 3 của các tập đoàn đa quốc gia thực chất là tổng lượng phát thải Scope 1 và 2 của các nhà cung ứng (suppliers) trong chuỗi giá trị.
• Tính bắt buộc: Dù nhà máy tại Việt Nam không trực tiếp lập báo cáo, nhưng dữ liệu phát thải tại đây là thành phần bắt buộc để công ty mẹ hoặc đối tác tại EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hoàn thiện báo cáo ESG.

 

2.    Bản đồ pháp lý: 

• EU (CSRD/ESRS): Quy định có tác động mạnh nhất. Các doanh nghiệp lớn tại EU đã báo cáo từ năm 2025, yêu cầu minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm cả các supplier tại Việt Nam.
• Nhật Bản & Hàn Quốc (ISSB/KOSPI): Áp dụng bắt buộc từ năm 2025 cho các công ty niêm yết. Điều này tạo áp lực trực tiếp lên các công ty con tại Việt Nam phải cung cấp dữ liệu phát thải về tập đoàn mẹ.
• Thị trường Mỹ: Mặc dù quy định của SEC đang có xu hướng giảm áp lực trực tiếp, nhưng các doanh nghiệp Mỹ vẫn phải tuân thủ Scope 3 thông qua các tiêu chuẩn của bang (như California SB 253) hoặc khi xuất khẩu sang thị trường EU.

 

3.    Những ngành công nghiệp tại Việt Nam chịu tác động trực tiếp
Áp lực Scope 3 không dàn trải đều mà tác động trực tiếp thông qua các cơ chế pháp lý và kinh tế đặc thù của từng chuỗi giá trị:

• Nhóm dệt may, da giày và thời trang: Đây là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp và khẩn cấp nhất từ chỉ thị CSRD (EU). Các nhãn hàng lớn như Nike, H&M, Zara hiện yêu cầu nhà cung ứng phải minh bạch Carbon Footprint trên từng sản phẩm (PCF). 
• Nhóm FMCG và thực phẩm: Các nhà cung ứng là công ty con của tập đoàn Nhật hoặc Hàn Quốc chịu áp lực từ lộ trình Net-Zero toàn cầu của tổng công ty. Dù sản phẩm tiêu thụ 100% tại Việt Nam, dữ liệu phát thải vẫn phải được báo cáo để phục vụ nghĩa vụ niêm yết trên các sàn chứng khoán quốc tế.
  Nhóm điện tử và thiết bị y tế: Đây là nhóm chịu sự giám sát khắt khe về cả kỹ thuật lẫn môi trường. Đặc biệt, thiết bị y tế xuất sang EU phải đáp ứng áp lực kép - vừa tuân thủ tiêu chuẩn Thiết bị y tế (MDR), vừa phải minh bạch dữ liệu kiểm soát carbon tại nhà máy theo chỉ thị CSRD.
• Nhóm logistics và vận tải: Các doanh nghiệp kho vận đang bị thúc ép minh bạch hóa phát thải theo khung TCFD. Việc chậm trễ "xanh hóa" hạ tầng kho bãi sẽ trực tiếp làm giảm năng lực cạnh tranh khi các tập đoàn lớn tiến hành sàng lọc và ưu tiên đối tác vận chuyển có phát thải thấp.

4.    Giải pháp hạ tầng xanh từ Long Hau LEED Park (LHLP)



Việc tự thiết lập hệ thống đo lường phát thải từ con số 0 là thách thức lớn về chi phí và thời gian. Các mô hình như Long Hau LEED Park (LHLP) đang trở thành giải pháp tối ưu nhờ:

• Thiết lập baseline tối ưu: Hạ tầng xanh sẵn có của LHLP giúp doanh nghiệp cắt giảm ngay lượng phát thải gián tiếp từ năng lượng (Scope 2), tạo ra một lợi thế cạnh tranh thực chất ngay khi bắt đầu vận hành nhà xưởng.
• Sự tương thích toàn cầu: Tiêu chuẩn LEED được công nhận rộng rãi bởi các khung báo cáo lớn như CSRD, ISSB, TCFD và các tổ chức xếp hạng ESG uy tín, giúp các doanh nghiệp dệt may, điện tử hay FMCG duy trì vị thế vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu.
   

Kết luận: Thay vì nhìn nhận Scope 3 như một rào cản pháp lý, các doanh nghiệp chủ động lựa chọn không gian sản xuất bền vững sẽ biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh dài hạn trên bản đồ sản xuất toàn cầu.